O szczepieniach narosło mnóstwo mitów, dlatego dzisiaj opowiemy o psich szczepieniach spokojnie i konkretnie.
Przede wszystkim szczepienia dobieramy indywidualnie, uwzględniając między innymi wiek psa, jego styl życia, miejsce zamieszkania, ryzyko kontaktu z konkretnymi patogenami oraz rodzaj zastosowanej szczepionki.
Dlatego w pewnym uproszczeniu szczepienia możemy podzielić na zasadnicze (core) – zalecane wszystkim psom ze względu na znaczenie chorób, przed którymi chronią – oraz dodatkowe (non-core), których zasadność zależy od indywidualnego ryzyka.
Wścieklizna – tutaj sprawa jest prosta
W Polsce szczepienie psa przeciwko wściekliźnie jest obowiązkowe.
Psa należy zaszczepić w ciągu 30 dni od ukończenia przez niego 3. miesiąca życia, a następnie szczepienie trzeba powtarzać nie rzadziej niż co 12 miesięcy od dnia ostatniego szczepienia.
To nie tylko obowiązek prawny. Wścieklizna jest śmiertelną chorobą zakaźną, która może dotyczyć zarówno zwierząt, jak i ludzi. Szczepienie psów jest jednym z najważniejszych elementów zapobiegania jej rozprzestrzenianiu.
Szczepienia zasadnicze to te, którym powinien być poddany każdy pies, ponieważ ratują zdrowie i życie.
Chociaż nie ma obowiązku prawnego, to każdy pies powinien zostać zaszczepiony przeciwko:
- nosówce (CDV),
- parwowirozie (CPV-2),
- zakaźnemu zapaleniu wątroby psów (CAV) – choroba Rubartha.
Zgodnie z najnowszymi wytycznymi (World Small Animal Veterinary Association WSAVA 2024) ostatnie „szczenięce szczepienie” powinno się odbyć po ukończeniu 16. tygodnia życia szczeniaka.
Zaleca się wykonanie szczepienia przypominającego najlepiej w okolicach 6 miesiąca życia. Odporność poszczepienna powinna utrzymywać się przez co najmniej 3 lata i dlatego zaleca się doszczepiać nie częściej niż co 3 lata.
A kiedy zacząć? Program szczepień można rozpocząć już od 6 tygodnia życia szczeniaka, jeżeli istnieje takie wskazanie. W większości przypadków pierwsze szczepienie wykonuje się w okolicach 8. tygodnia życia.
Dlaczego potrzeba kilku szczepień?
Wszystko przez przeciwciała matczyne
Szczenięta otrzymują od matki przeciwciała, które chronią je w pierwszych tygodniach życia. To bardzo ważny mechanizm ochronny, ale ma też swoją „ciemną stronę”.
Przeciwciała matczyne mogą neutralizować antygen szczepionkowy, zanim układ odpornościowy szczenięcia zdąży odpowiednio na niego zareagować.
Problem polega na tym, że nie jesteśmy w stanie na podstawie samego wieku szczenięcia dokładnie określić, kiedy poziom przeciwciał matczynych spadnie poniżej poziomu, który pozwala już na skuteczne szczepienie.
Dlatego szczepienia powtarzamy w odstępach kilku tygodni i najważniejsze jest to, aby ostatnia dawka podstawowego cyklu przypadła w wieku co najmniej 16 tygodni.
Liczba dawek zależy od tego, kiedy rozpoczęto szczepienia i jak długo chcemy zapewniać ochronę w okresie, w którym przeciwciała matczyne mogą jeszcze interferować ze szczepieniem. Nie ilość dawek jest najważniejsza, tylko zapewnienie ciągłości ochrony.
Czy tak duża liczba szczepień może zaszkodzić?
Niepożądane reakcje poszczepienne rzeczywiście istnieją. Dlatego przed każdym szczepieniem lekarz weterynarii powinien ocenić stan zdrowia psa i zasadność wykonania konkretnego szczepienia.
Nie wolno jednak zapominać, że szczepimy przeciwko chorobom, które mogą mieć bardzo ciężki, a nawet śmiertelny przebieg.
Nosówka może pozostawić trwałe następstwa neurologiczne, a parwowiroza u szczeniąt może prowadzić do ciężkiego zapalenia jelit, odwodnienia i śmierci.
Co więcej, aby zetknąć się z niektórymi patogenami, pies nie musi bezpośrednio spotkać chorego zwierzęcia. Przykładowo wirus parwowirozy jest bardzo odporny w środowisku i może zostać przyniesiony do domu na zanieczyszczonych przedmiotach lub obuwiu.
Dlatego bilans korzyści i ryzyka szczepienia zawsze powinien uwzględniać również ryzyko związane z samą chorobą.
Czy istnieje alternatywne postępowanie?
Jeżeli pies był prawidłowo zaszczepiony jako szczenię, to można badać poziom przeciwciał. Jeżeli jest odpowiednio wysoki to odstępuje się od szczepienia w danym momencie, a badanie powtarza po określony czasie. Rozwiązanie nie jest tańsze, ale jest dobrą alternatywą dla psiaków ciężej przechodzących szczepienia i dla opiekunów niechcących szczepić „w ciemno”. Badanie polega na zbadaniu próbki krwi w laboratorium. Ważne – takie postępowanie jest możliwe wyłącznie dla parwowirozy, nosówki i choroby Rubartha!
Szczepienia dodatkowe
Szczepienia dodatkowe to szczepienia, których zasadność zależy od ryzyka kontaktu psa z konkretnym patogenem. Nie wykonujemy ich u każdego psa, a tylko u tych, u których występuje ryzyko.
Przykładem jest leptospiroza – choroba bakteryjna, która może prowadzić między innymi do uszkodzenia nerek i wątroby i na którą może zachorować także człowiek. Uwaga! W niektórych lokalizacjach szczepienie przeciwko leptospirozie powinno być traktowane jako szczepienie zasadnicze!
Ryzyko zakażenia jest związane między innymi z kontaktem ze środowiskiem, w którym mogą występować zakażone zwierzęta i ich mocz, dlatego znaczenie szczepienia zależy od regionu i stylu życia psa.
Innym przykładem są szczepienia przeciwko patogenom związanym z zespołem zakaźnych chorób układu oddechowego psów, potocznie nazywanym „kaszlem kenelowym”.
Mogą być szczególnie przydatne u psów, które przebywają w dużych skupiskach zwierząt – na przykład w hotelach dla psów, na wystawach czy zawodach. Chociaż szczepionka nie daje gwarancji, że pies nie zachoruje, to sprawia, że przebieg ewentualnej choroby jest lżejszy.
W przypadku wielu szczepień dodatkowych konieczne są coroczne dawki przypominające, jeżeli nadal istnieje wskazanie do ich stosowania. Dokładny schemat zależy jednak od konkretnej szczepionki i zaleceń producenta.
To jak to z tymi szczepieniami jest?
Szczepienia chronią zdrowie i życie nie tylko zwierząt, ale również ludzi. Wścieklizna i leptospiroza to groźne choroby odzwierzęce, dlatego odpowiednio dobrana profilaktyka ma nieocenione znaczenie zarówno dla psa, jak i jego opiekunów.
Nie każde szczepienie musi być u każdego psa wykonywane co roku.
Szczepienia przeciwko nosówce, parwowirozie i adenowirusowi, po prawidłowym zakończeniu cyklu podstawowego, nie wymagają corocznego powtarzania.
Inaczej wygląda sytuacja w przypadku wścieklizny, ponieważ w Polsce szczepienie psów jest obowiązkowe i trzeba je wykonywać nie rzadziej niż co 12 miesięcy.
Niektóre szczepienia dodatkowe, np. przeciwko leptospirozie czy wybranym patogenom związanym z „kaszlem kenelowym”, również mogą wymagać corocznych dawek przypominających.
Dlatego zamiast traktować szczepienie jako obowiązkową wizytę „raz w roku”, warto myśleć o nim jako o indywidualnym programie profilaktyki, który powinien być regularnie oceniany przez lekarza weterynarii.
Źródła
WSAVA – 2024 Vaccination Guidelines for Dogs and Cats
W przypadku informacji o obowiązkowym szczepieniu przeciwko wściekliźnie:
Główny Inspektorat Weterynarii – Szczepienie przeciwko wściekliźnie
